Gyrodactylus salaris

Tarddiad: Cofnodwyd Gyrodactylus salaris yn gyntaf yn Sweden a chredir ei fod yn bodoli’n naturiol yn Rwsia a rhanbarthau’r Baltig, sef y Ffindir, Latfia a Lithwania. Nid yw wedi’i ganfod yn y DU eto.

Cyfrwng cyflwyno: Symud pysgod byw o ardaloedd wedi’u heintio neu gyswllt â deunydd o ddyfroedd wedi’u heintio, fel offer pysgota, canws, cychod, ac ati.

      Gyrodactylus salaris          gs3

Parasit bychan, tebyg i ele, yw Gyrdodactylus salaris, hyd at 2mm o hyd ac mae’n glynu wrth esgyll, tagelli a chroen pysgod gan ddefnyddio organ glynu arbennig. Gellir gweld y parasit wrth ei chwyddo o dan ficrosgop. Heb ei chwyddo, gall pysgod sydd wedi’u heintio’n drwm fod yn wyn neu’n llwyd eu hymddangosiad, oherwydd y nifer eithriadol uchel o barasitiaid ac, efallai, am eu bod yn cynhyrchu gormod o fwcws. Efallai y gwelir heintiau ffwngaidd hefyd. Mae’r parasitiaid hyn yn nodedig o ran eu bod yn geni eu rhai bach. Mae’r ferch barasitig yr un maint â’r fam a’r tu mewn i’r ferch hon mae wyres yn datblygu eisoes, ar ffurf trefniant ‘dol Rwsiaidd’.

Effaith:

Ar ôl cael eu heintio gan G. salaris, gall eogiaid ifanc unigol (gleisiaid) gael eu gorchuddio’n llwyr bron yn fuan iawn gan filoedd o barasitiaid, sy’n edrych fel haen drwchus o fwcws. Mae’r heintiau trwm hyn yn difrodi’r croen ac yn galluogi ail heintiad gan facteria, firysau neu ffyngau, sy’n cyfrannu at nifer aruthrol o farwolaethau. Yn Norwy, sylwyd ar golledion catastroffig o eogiaid Atlantaidd (Salmo salar) ar ôl cyflwyno G. salaris i’r wlad yn y 1970au ar bysgod byw wedi’u mewnforio o ardal wedi’i heintio. Erbyn 2002, roedd 44 o afonydd yn Norwy wedi’u heintio a’u poblogaethau o eogiaid wedi’u hanrheithio. Amcangyfrifir bod colledion y pysgodfeydd oherwydd y parasit yn fwy na 40% o gyfanswm yr eogiaid gwyllt wedi’u dal a gofnodwyd.

Rheolaeth:

Mae Rotenone wedi cael ei ddefnyddio fel triniaeth i ddileu G. salaris o rai afonydd yn Norwy. Mae hwn yn lladd yr holl bysgod yn yr afon ac mae’r gwaith o ailstocio’n digwydd gan ddefnyddio wyau a physgod ifanc sy’n cael eu casglu cyn y driniaeth. Nid yw pob triniaeth rotenone wedi bod yn llwyddiannus, a dim ond mewn afonydd byrion mae triniaeth ddrastig o’r fath yn bosib, gydag amodau biolegol a daearyddol ffafriol. Ni all y parasit oroesi cryfder llawn dwr y môr, felly nid yw mudo naturiol y pysgod yn debygol o ledaenu’r haint.