Efwr Enfawr

Heracleum mantegazzianum

Tarddiad: Mynyddoedd Cawcasws Georgia a Rwsia

Cyfrwng cyflwyno: cyflwynwyd gan bobl oes Victoria fel planhigyn gardd addurnol sy’n ymledu’n hawdd ac sydd â dosbarthiad eang bellach.

ghw features

Coesau: mae’r coesau’n tyfu hyd at 6m o uchder a gallant fod hyd at 10cm mewn diametr. Maent yn wag yn y canol ac yn wrymiog gyda brychau a phigau coch/porffor.

Dail: dail mawr sy’n tyfu i hyd at 3m o hyd (llai fel rheol). Wedi’u rhannu’n ddwfn a gyda dannedd miniog sy’n rhoi ymddangosiad pigog. Mae ochr isaf coesau’r dail a’r dail yn flewog a’r ochrau uchaf heb flew o gwbl.

Blodau: Mae’r blodau’n ymddangos ym mis Mehefin/Gorffennaf. Mae pen blodyn mawr yn ffurfio gan greu arddangosfa fawr siâp ymbarél o flodau gwyn bach hyd at 50cm o led. Dim ond ar ôl 2-3 blynedd mae planhigyn Efwr Enfawr yn blodeuo, neu gyfnod hirach os yw’r amodau’n anffafriol.

Hadau: Mae blodau’r Efwr Enfawr yn gallu hunanbeillio ac, fel rheol, mae pob planhigyn yn cynhyrchu hyd at 20,000 o hadau gwastad, tenau a golau sy’n gwasgaru’n hawdd ar y gwynt ac ar ddwr. Mae cronfa hadau’r Efwr Enfawr yn gallu para hyd at 10 mlynedd.

Ni ddylid ei ddrysu gyda: Aelodau eraill y teulu wmbeliffer, yn enwedig y ffromlys brodorol Hercleun sphondylium sy’n llai i gyd, dim ond hyd at 2m o uchder gyda dail bychain hyd at 60cm o hyd heb fod mor ddanheddog â rhai’r Efwr Enfawr.

Effeithiau

Iechyd: y prif bryder gydag Efwr Enfawr yw’r perygl i iechyd pobl. Mae’r sudd yn gallu achosi swigod poenus ar y croen ar ôl dod i gysylltiad ag ef ac ar ôl cael golau’r haul ar y croen. Mae llawer o achosion wedi bod o blant ac oedolion yn cael swigod poenus ar ôl dod i gysylltiad â’r planhigyn naill ai’n ddamweiniol neu’n fwriadol heb wybod am y peryglon.

Os dowch i gysylltiad ag Efwr Enfawr:

Cadwch y darn o groen yn y tywyllwch, oddi wrth olau’r haul

Golchwch y man sydd wedi’i effeithio cyn gynted â phosib.

Rhaid cael cyngor meddygol, yn enwedig ar ôl cysylltiad â’r llygaid.

NNSS_Image_2162

Bioamrywiaeth: mae maint mawr yr Efwr Enfawr wrth iddo dyfu mewn clystyrau trwchus yn creu canopi mawr ac yn cysgodi a thagu llystyfiant brodorol. Mae hyn, ar y cyd â’r marw’n ôl, yn gadael y tir yn noeth i erydiad dros y gaeaf, ac mae hon yn broblem enfawr mewn cynefinoedd glan afon sensitif.

Dymunoldeb: mae clystyrau trwchus yn gallu cyfyngu ar fynediad i ardaloedd a glannau afonydd dymunol hefyd, a’i gwneud yn anodd gweld ar ffyrdd.

Rheolaeth

Cemegol: Mae defnydd o chwynladdwyr a thriniaeth drwy chwistrellu’n gyffredin. Mae amseru’n bwysig gan fod rhaid trin y planhigyn cyn iddo flodeuo a bwrw had. Dylai’r planhigion fod oddeutu 18? (0.45m) o uchder pan maent yn cael eu chwistrellu, ond mae’n bosib trin planhigion yn eu llawn dwf cyn iddynt fwrw had. Dylai unrhyw berson sy’n chwistrellu chwynladdwr ger dyfrffordd gael tystysgrif PA6AW. Mae hwn yn gymhwyster gofynnol er mwyn gwneud y dasg hon. Rhaid cael trwyddedau priodol gan swyddfa leol Asiantaeth yr Amgylchedd cyn defnyddio chwynladdwyr mewn, ar neu’n agos at ddwr.

Mecanyddol: Mae torri’r goes neu’r gwreiddyn yn gallu bod yn effeithiol o wneud hynny’n gywir. Mae’n rhaid torri’r coesau cyn i’r planhigyn flodeuo ac mae’n rhaid torri’r gwreiddyn o leiaf 50mm o dan wyneb y pridd, a’i dorri’n llwyr a’i droi am i fyny. Efallai bod y dull hwn yn addas ar gyfer planhigion unigol ar wasgar lle nad yw triniaeth gemegol yn bosib. Dylai unrhyw un sy’n torri Efwr Enfawr wisgo offer gwarchodol personol addas a bod yn ymwybodol o’r gweithdrefnau argyfwng i’w dilyn os byddant yn dod i gysylltiad â’r planhigyn.

Ni ddylid strimio Efwr Enfawr byth oherwydd mae’r risg o ddod i gysylltiad â’r sudd yn rhy uchel a bron yn sicr o ddigwydd.

Gellir pori’r planhigyn o dan rai amgylchiadau i helpu gyda’i reoli. Mae arbrawf gan ddefnyddio defaid penddu yn nalgylch Deveron yn yr Alban yn dangos canlyniadau cadarnhaol o ran lleihau dwysedd yr ardaloedd lle mae’r planhigyn yn bla mawr (erthygl newyddion y BBC)